Szutkowski AV

Interview met Dick Verdult
Cumbias experimentales en het festicumex festival
Kuba Szutkowski
07-07-2006

Waarom en door wie werd het IBW, startpunt van de cumbias lunaticas beweging, opgericht?
’IBW (Instituut voor Betaalbare Waanzin) is in 1990 opgericht tijdens een reis naar Ljubljana/ Slovenië in een bus vol kunstenaars, van onder andere het Eindhovense 2B collectief (1). Ik heb het IBW in het leven geroepen om in Ljubljana verschillende dingen met die kunstenaars op te kunnen zetten. Samenwerking bestond dan voornamelijk uit heel erg kortlopende ideeën die even werden uitgevoerd.

Dick Verdult aan het optreden tijdens STRP '06. foto: dehenk.nl

Wat doet het IBW?
Het instituut speelt in op de Nederlandse subsidie cultuur. Nederland viert zichzelf als progressief. Als wij dan zeggen subsidieer maar waanzin dan is het antwoord, dat is goed maar dan moet het wel betaalbaar blijven. De mijlpaal van de oprichting van het IBW was voornamelijk naar buiten toe. Het was in eerste instantie een experiment om te kijken hoe ver je als buitenstaander in Nederland kan gaan met die subsidiecultuur.

De strategie van het IBW is om met steeds andere namen te verschijnen. In plaats van om altijd als het IBW op te dagen verschenen we de ene keer als: Parking Brothers, een andere keer als: Hiroshima Lightshow, dan weer als: G-Force, de kracht van de zachte ‘g’, als You Light My Wire of als S5 Cockpit. Er werden steeds andere namen gebruikt om het moment van herkenning te vertragen. De impact zou dan bij mensen groter zijn als ze uiteindelijk door zouden hebben dat Hiroshima Lightshow door dezelfde gasten werd gedaan als S5 Cockpit. Daarbij probeerden wij zo vaag mogelijk te zijn. Hetgeen gelukt is.’ Lacht Dick. ‘Op dat moment schreef Geert Lovink (2) over vage media en dat was voor een gedeelte ook gebaseerd op dingen zoals wij die deden.’

Heeft het IBW sindsdien nog een bepaalde ontwikkeling doorgemaakt?
’We hebben met het IBW verschrikkelijk veel gedaan. Daar weet amper iemand van. Mede ook doordat we bewust geen festival hondjes wilden worden, die met flightcases overal naar afreisden. We wilden ook geen vaste plek innemen in de Nederlandse underground. We wilden niet het verwijt aan ons adres ontvangen dat doordat wij er de hele tijd waren, anderen zich niet konden plaatsen. Mede door die reden zijn we ook steeds anderen dingen gaan doen. Zoals het organiseren van reizen, impulsieve werkbezoeken aan Honduras maar ook opdrachten maken voor Joop van den Ende.

We hebben nooit willen groeien maar we hebben wel een traject van wildgroei gehad. Als een midgetgolfbal over een slecht geëgaliseerde baan. We lieten de omstandigheden ons steeds een bepaalde kant induwen waar we ons ook helemaal niet tegen hebben verzet.

Zo was er een indianenstam in Amerika die voor het jagen een elandenbot in het vuur gooide. Daar waar een scheur in het bot ontstond, in die richting gingen ze jagen. Dat had drie voordelen. Ten eerste was iedereen het er altijd mee eens. Daarnaast wist de vijand nooit waar er gejaagd ging worden en ten derde zijn de bizons nooit overhaastig uitgeroeid. Zo werkt het IBW ook min of meer.’

Over festicumex
Hoe zou je de reacties van het Argentijnse publiek vergelijken met die van het Nederlandse publiek?
’Er is een heel klein verschil in reactie. Bij beiden tref je monden open van verbazing en geschommel van geluk. Bij de Argentijnen is er verbazing omdat ze niet wisten dat dat er bij hun was. Ze zien op een andere manier hun eigen land. In Nederland is er verbazing omdat ze de ontlastende waarheid zien dat niet alleen clichés voor andere landen gelden. In Nederland komen de mensen in eerste instantie op festicumex af om Manu Chao of salsa te herbeleven en zien dan dat met dezelfde intensiteit ook hele andere werelden bestaan.’

Wat zijn de opvallende overeenkomsten?
’Er is een aanstekelijke dankbaarheid tussen degene die het beleefd hebben en degene die het materiaal geleverd hebben.’

Zijn er organisatorisch verschillen in het geven van een festival in Argentinië en Nederland?
’In Argentinië wordt het festicumex kleinschaliger georganiseerd voor de helft van de prijs van een poster. In Argentinië gebeurt alles volkomen informeel. Daar organiseer je zo’n ding als kozakken op paarden. In Nederland moet je de graad van spontaniteit een omheining geven alsof het een Paul Kruger park (3) betreft. Alleen als je er voldoende prikkeldraad omheen bouwt kan het gebeuren.’

Zijn er al ideeën voor een nieuw Festicumex?
’Er wordt nu gesproken bij het van Abbe museum gesproken over een mogelijke tweede editie in Eindhoven volgend jaar. Ook internationaal zijn er afspraken. In Nantes komt er een hele grote biënnale. We krijgen daar een gedeelte van de haven. Zaragoza/ Spanje wil het ook.’

Beweegt het cumbias experimentales gebeuren meer richting Europa?
’Dat is al wel gebeurt. Zo zijn er bijvoorbeeld in Spanje mensen die beweren dat ze het doen. Zo heb je Señor Coconut, de blanke mamboneger van het westen, die een nummer van mij heeft toegevoegd aan een Zuid-Amerikaanse compilatie cd. Het gaat wel gebeuren dat de vraag hier toeneemt. Een hoop toonaangevende personen in Argentinië maar ook in Spanje rapen het nu op. Zo traden we onlangs op in een leidinggevend radioprogramma in Spanje. Er zijn daarnaast in Europa ook al veel artikelen verschenen over dit nieuwe genre wat ik heb gegeneerd. Zo worden we bijvoorbeeld gevolgd door het gezaghebbende Engelse avant-garde blad WIRE (4).’

Zal op deze manier Zuid-Amerika in de toekomst minder belangrijk worden?
’Zuid-Amerika zal altijd een belangrijke rol blijven spelen. De staat waarin de cultuur verkeerd in Zuid-Amerika maakt dat het zowel verf als medium is voor zo’n vrijgevige gebeurtenis als een festicumex. Er is een gevoelig evenwicht dat ik moet aanhouden tussen dingen in Europa doen en Latijns-Amerika. Ik weet dondersgoed dat doordat ik hier voet aan de grond heb dat ik daardoor de onderneming veel levensvatbaarder kan maken. In Europa kan je het, mits intelligent gespeeld, een constante geven.

In Zuid-Amerika gaat zo’n gebeurtenis ook door, in een zwaan kleeft aan effect maar daarbij is er het gevaar dat deelnemers doodbloeden door zelfverbranding. In Argentinië is er met veel enthousiasme en passie meegewerkt. De levensomstandigheden zijn daar echter dusdanig instabiel dat als je door dat enthousiasme je voorraad op maakt dan lig je ineens op straat. Mensen die daar drie weken lang met me meewerken maar na die periode binnen drie dagen geen werk vinden dan zitten ze zwaar in de problemen. Mensen verdwijnen dan ineens van de kaart door de paniek van de levensomstandigheden.’

Over de cumbias experimentales
Is er een verschil aan te duiden tussen de cumbias lunaticas en de Cumbias Experimentales?
’Omdat het gehele initiatief begon vanuit het IBW, wat staat voor Instituut voor Betaalbare Waanzin, heb ik die waanzin gebruikt bij de naam van de cumbias. Er is geen ander woord in het Spaans voor waanzin dan ‘lunatismo’. De nieuwe cumbias moesten dus ‘cumbias lunaticas’ heten. Letterlijk vertaald betekent ‘cumbias lunaticas’ in feite ‘maanzieke cumbias’. Als je de kilometers optelt die mensen hebben gevlogen om dit fenomeen mogelijk te maken dan hebben de cumbias lunaticas inmiddels een afstand afgelegd van hier tot de maan. Wat mij dan ook vervult van trots. Ik ben daarom van plan om mijn koffer, die ik in al die reizen bij me had, te schenken aan het planetarium in Buenos Aires.

Om een categorie echter toegankelijk te maken voor andere mensen om in te werken moest het opzichtiger paradoxaal heten. Experimentele cumbias is op die manier paradoxaal. Cumbias staan normaal voor het gewone, het volkse, wat dus in tegenstelling staat tot het experiment.’

Welke rol speelt taal en terminologie in de Cumbias Lunaticas beweging?
’Er zijn drie terreinen.

Ten eerste is het specifieke gebruik van taal om het fenomeen een zekere wetenschappelijke touch te geven, een geloofwaardigheid. Het is het gereedschap voor boekjes en persberichten. Kortom voor vage informatie verspreiding.

Een andere functie heeft taal in het benaderen van het genre zelf want een cumbia heeft vaak een anekdotische constructie. Met een pedagogische of erotische ondertoon. Dus enerzijds zegt men de put te dempen voordat het kalf verdrinkt. Anderzijds zegt men: laat me je put dempen.’ Dick lacht hard.

’Ten derde dient de taal om een volstrekt krom maar suggestief vocabulaire te ontwikkelen. Door bijvoorbeeld nieuwe metaforen in het leven te roepen.’

Zijn er al meer artiesten die zich in dit nieuwe genre wagen?
’Je hebt bijvoorbeeld in Argentinië, Mexico en Colombia mensen die zich in dit nieuwe gebied begeven. Er zijn al diverse jonge hongerige honden die zich erop storten. Dit bestaat dan nu nog vooral uit feesten organiseren en optreden. Het wordt dan ook al een beetje onrustig. Als ik niet voortdurend zeg dat ik degene ben die het opgezet heeft dan gaan andere mensen al beweren dat zij de eerste waren.

Ik heb in Argentinië heel hard mijn best gedaan om te voorkomen dat festicumex zou veranderen in een dance-event. Daarom heb ik ook mijn poot strak gehouden en alles maar druppelsgewijs georganiseerd op de meest bizarre plekken.’

Verwacht je dat op een gegeven moment in de platenzaak een bakje: cumbias experimentales komt?
’Dat verwacht ik niet. Onderdeel van de cumbias experimentales is om nooit in een categorie gevangen te kunnen worden.’

De politieke lading
Zit er in de Cumbias Lunaticas beweging ook een politieke boodschap, dan wel lading?
’Je kunt wel zeggen dat mijn positie en mijn gedrag weldegelijk politiek geladen zijn. In de kern denk ik dat als je de meest naargeestige autoritaire elementen van volkscultuur door allerlei inhoudelijke wasserettes heen laat stuiteren dat het dan weldegelijk politiek interpreteerbare identiteitstherapie is. Al scheelt het wel per land hoe dat dan te interpreteren is.’

Onderwerpen als populisme, kapitalisme en revolutie lijken terug te komen. Is er iets dat je wil zeggen?
’Een oude dame als Europa zou veel meer mogen kijken naar haar uiterst vitale en vrolijke stiefdochter. Een open en ruimhartige houding naar andere werelddelen is gewenst. Daarbij lijkt de Zuid-Amerikaanse wereld nog het meeste op die van ons.

We hebben in Europa heel lang gedacht dat de hele wereld het zo moest hebben zoals wij het hebben. Dat bijvoorbeeld iedereen recht zou moeten hebben op een douche met warm water enzovoort. We hebben ons een eind in die richting ontwikkeld maar op een gegeven moment hebben we ontdekt dat er geen begroting is voor meer. We hebben zelfs ontdekt dat we die douche misschien moeten afstaan. Er blijft dus weinig anders over dan met veel aandacht en liefde te kijken naar wat die andere optie is: stagneren en drijven in de modder.’

Zijn er voor Dick taboes?
’Kijk politieke kwesties liggen bij mij niet gevoelig maar ze zijn vaak complex. De laatste maanden ben ik me echter gaan realiseren dat het grootste taboe vervuiling is. Je hoort eerder drie zakenmannen in een lift zeggen dat ze onlangs in Bulgarije met een bisschop hebben geneukt dan dat ze hun zorg uitspreken over hoe erg de wereld voor hun kinderen verziekt is. Het is gewoon te gênant om over te praten. Elk chineesrijsttafel gesprek wordt ermee bedorven.’

Tot slot, wie is Dick El Demasiado eigenlijk?
’Dick El Demasiado is een boer die zich verbaast dat hij ooit zoveel verschillende zaadsoorten op zijn veld heeft kunnen strooien en nu met de gelukkige stukken zit.’

1 2B was de naam van de gekraakte linnenfabriek aan de Dommelstraat te Eindhoven. Van 1984 tot 2002 was deze ruimte in gebruik door een aantal kunstenaars en werden er op onregelmatige basis activiteiten voor publiek georganiseerd, van theater tot punk, van wereldmuziek tot techno.

2 Geert Lovink (1959, Amsterdam) is media theorist, netcriticus en activist. Hij studeerde politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en heeft zijn doctoraal gehaald aan de Universiteit van Melbourne. Hij is onderzoeksprofessor aan de Hogeschool van Amsterdam (interactieve media) en plaatsvervangend professor (nieuwe media) aan de Universiteit van Amsterdam. Hij was lid van Adilnko, een vrije associatie van mediagerelateerde intellectuelen.

3 Het Nationaal Park Kruger (ook wel Krugerpark) is een omvangrijk wildpark in het noordoosten van Zuid-Afrika, op de grens met Zimbabwe en Mozambique. Genaamd naar de prominente Zuid-Afrikaanse boerenleider en politicus: Paul Kruger die aan het eind van de negentiende eeuw leefde.

4 The Wire, ook wel bekend als ‘the chinstrokers' bible’, is in 1982 gesticht door jazz fanantiek Anthony Wood en de journaliste Chrissie Murray. Eerst concentreerde het blad zich op hedendaagse jazz en improvisatie muziek maar vanaf 1990 krijgen ook allerlei andere vormen van experimentele muziek de aandacht, van rock tot elektronisch.